آثار اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و بین المللی تشییع گسترده رهبر شهید انقلاب

محمد مهدی فتوره چی

تهران، قم، مشهد، کربلا و نجف، طی روزهای هفته آینده (۱۳ تا ۱۸ تیرماه ۱۴۰۵) میزبان یکی از منحصربه‌فردترین، وسیع‌ترین حساس‌ترین رویدادهای سیاسی، مذهبی، اجتماعی، فرهنگی و جمعیتی تاریخ خواهد بود. تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، آیت الله سید علی خامنه ای صرفاً یک آیین سوگواری ملی مذهبی نیست؛ بلکه یک ابررویداد فضایی با ابعاد بین‌المللی، ملی و منطقه‌ای است.

تشییع پیکر رهبر مقتدر و فرزانه انقلاب که نقش بی بدیلی در تثبیت نظام و نهادسازی و پیشرفت علوم و فناوری کشور داشت، بی تردید می‌تواند آثار مهمی در ابعاد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی و بویژه بین المللی داشته باشد. بدیهی است که شدت و نوع این آثار به عواملی مانند میزان محبوبیت، شرایط سیاسی کشور، نحوه پوشش رسانه‌ای و تفاسیر صاحب نظران و احزاب و گروه‌های مختلف بستگی دارد. با عنایت به برخی نقد و نظرهای منتشره در فضای مجازی در خصوص هزینه های سنگین برگزاری مراسم و مناسک های مختلف تشییع و عزاداری و نکوداشت آن رهبر فرزانه در ادامه مختصرا به برخی از مهم ترین این آثار اجمالا اشاره می شود.

آثار اجتماعی

  • تقویت احساس همبستگی و هویت جمعی میان دوستداران و محبان امام شهید؛
  • ایجاد تجربه مشترک عاطفی و تاریخی برای نسل‌های مختلف، همچون تجربه تشییع گسترده و خاطره انگیز امام خمینی ره؛
  • بازتولید سرمایه اجتماعی تضعیف شده و تقویت شبکه‌های همبستگی محبان و دینداران انقلابی؛( البته در برخی موارد، هم افزایش شکاف‌های اجتماعی، زمانی که مردمانی درباره آن رهبر دچار اختلاف نظر باشند و برگزاری چنین مراسم گسترده ای با هزینه های زیاد منابع دولتی همراه باشد و یا موجب اختلال در روند عادی زندگی مردم شود).

آثار فرهنگی

  • تبدیل شدن مراسم به بخشی از حافظه جمعی و روایت تاریخی مردم مبارز و انقلابی ایران و سوژه ای ناب برای جریان سازی رسانه ای و بازنمایی ابعاد کمتر شناخته شده رهبر شهید؛
  • فراهم شدن فرصت هایی برای تولید و بازتولید نمادها، آیین‌ها، شعر، سرود، موسیقی، فیلم و آثار هنری مرتبط؛
  • بازگویی و تقویت ارزش‌هایی که رهبر شهید آنها را نمایندگی و بدانها تاکید می‌کرد؛ مانند استقلال، عدالت، ظلم ستیزی، دفاع از مظلومان، آزادی بیان و ارزش های اسلام ناب و حسینی؛ و انتقال این ارزش‌ها به نسل‌های بعد، از طریق آموزش، رسانه و برگزاری مناسک سالانه.

آثار سیاسی

  • افزایش یا نمایش مشروعیت سیاسی نظام جمهوری اسلامی در زمانه ای که دشمنان و معاندان و ساطنت طلبان کمر به نابودی نظام بسته اند؛ لذا هر چه حضور آحاد مردم گسترده تر و پرشورتر باشد واجد پیام مانایی و اقتدار و مشروعیت نظام است؛
  • ایجاد انسجام در میان احزاب و جریان های سیاسی همسوی نظام و افزایش نفرت از جنگ افروزان و تجاوزگران تروریست؛
  • تأثیر بر افکار عمومی داخلی و جهت‌گیری‌های سیاسی کوتاه‌مدت و ایجاد وفاقی مقطعی تحت تاثیر فضای غم بار عاطفی و احساسی حاکم بر جامعه؛
  • آغازی برای رقابت بر سر میراث سیاسی و فکری رهبر، میان احزاب و جریانات مختلف و نقد اظهارات اشخاص و عملکردهای نهادهای انقلابی مجری مراسم ها؛

آثار بین‌المللی

  • جلب توجه رسانه‌ها و افکار عمومی جهان به ایران و توان تاب آوری و بازتولید ارزش های انقلابی و مذهبی؛
  • ارسال پیام‌هایی به جهانیان درباره میزان پایگاه اجتماعی و سیاسی متعالی رهبر شهید و جایگاه بی بدیل او در جامعه، منطقه و جهان؛
  • تأثیرگذاری بر تحلیل و ارزیابی دولت‌های متجاوز و متخاصم و تحلیلگران جهان از ثبات یا تحولات آینده کشور؛
  • ایجاد موج همدلی جهانی در میان مسلمانان، آزادی خواهان و مردمان تحت ستم با توجه به ابعاد شخصیتی رهبر شهید؛

علاوه بر آثار مختلف یاد شده، از منظر جامعه‌شناسی و صاحب نظرانی چون امیل دورکیم، آیین‌های جمعی، از جمله مراسم سوگواری و تشییع، موجب تقویت «همبستگی اجتماعی» و «وجد و نشاط جمعی» می‌شود. همچنین ماکس وبر هم معتقد است که پس از درگذشت رهبران کاریزماتیک( چون کاسترو، گاندی، ماندلا، امام خمینی و ...) ، جامعه با مسئله انتقال قدرت مشروع و نهادینه‌سازی اقتدار و حتی به زعم سردمداران نظام استکباری و متجاوز امریکا صهیونی به سقوط نظام مان روبه‌رو می‌شود که به رغم چنین پندار شوم و خام پندارانه سران استکبار و کارشناسان اندیشکده های امریکایی، نظام و مردم انقلابی و دیندارمان ثابت کردند که قادرند شخصیت های سیاسی و تاثرگذاری چون سید مجتبی خامنه ای را برساخت کرده و با چنین انتخاب هوشمندانه و بی بدیلی صفحه جدیدی در تاریخ کشور بگشایند.

در مجموع، تشییع گسترده رهبر حکیم، دشمن شناس، فرزانه و شهیدمان در روزهای آتی همانطور که بیان شد صرفاً یک مراسم سوگواری نیست؛ بلکه می‌تواند به یک رویداد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مهم تبدیل شود که آثار آن در کوتاه‌مدت و بلندمدت، در سطح ملی و گاه بین‌المللی، قابل مشاهده باشد. بی شک، کمیت و کیفیت آثار یاد شده و میزان ماندگاری آن، به زمینه تاریخی، ساختار سیاسی، تنوع دیدگاه‌های جامعه و نحوه مدیریت و روایت آن رویداد بستگی دارد.

روزهای تاریخی مراسم های تشییع و ترحیم پیش رو علاوه بر آثار و تبعات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی اش فرصتی است برای نکوداشت نام و مقام خلف صالح امام خمینی، شخصیتی فرزانه و دور اندیش و آینده نگری که معادلات ژئو پلتیک منطقه را بخوبی فهم و تحلیل کرد؛ الهام بخش آزادگان و برسازنده هویت مذهبی مسلمانان جهان بود؛ امام مقتدری که معمار هندسه و چراغ راه مقاومت هلال شیعی بود و نمادی از علم جویی و احیاگری دینی، رهبری نظام ساز و انسان ساز، مدیری مدبر و دوراندیش با شخصیتی که می توان او را از جمله ایران دوست ترین رهبران تاریخ این کشور پر قهرمان بر شمرد.

روزهای پیش رو فرصت مغتنم و شاید تنها زمانی است برای آنان که تحت تاثیر فضای غبار آلود و مسموم رسانه ای، بدون کمترین تحقیق و بررسی و حتی رجوع به عقل و منطق و تفکری انتقادی، هر گونه تهمت و شایعه غیر عقلانی را نسبت به آن رهبر شجاع و فرزانه و خانواده مظلومش پذیرا شدند و در بازنشرشان شتاب کردند و زمینه های دوری هر چه بیشتر نوجوانان و جوانان ساده دلمان را فراهم و آنان را به دامان بدخواهان غرب زده و سلطنت طلبان خیال پرداز کشاندند تا به پندار باطل شان این عمود خیمه انقلاب و تنها حجت متقی بی حاشیه جامعه انقلابی را تخریب کنند؛ رهبر شجاع و دردانه ای که با چگونگی کوچ و شهادت مظلومانه اش هم موجب بیداری بسیاری از این جماعت فریب خورده و غافل شد و امید آنکه بیدارشدگان غافل در آن سرای باقی هم مشمول عفو و گذشت آن امام بصیر و خطاپوش گردند.

روحش شاد و راهش پر رهرو باد