تهران- ایرنا- مدیر گروه مطالعات رسانه و فرهنگ موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران گفت: ما امروز با وضعیتی مواجهیم که به عاریت از عنوان فراکلیسایی، آن را سازمان فرامسجدی می‌نامیم؛ مقصود این است که اطلاعات و تبلیغات دینی دیگر در انحصار تبلیغ مساجد نیست.

محمد مهدی فتوره‌چی، مدیر گروه مطالعات رسانه و فرهنگ موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در نشست نقش رسانه‌ها در تربیت دینی خانواده در محل پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گفت: به عنوان کسی که مدتی در کشور فرانسه زندگی کرده‌ام در آن کشور هم دیدم با وجود فرهنگ لایٔیسیته حاکم، نگرانی درباره امر دین وجود دارد و خانواده‌های مذهبی نگران دین‌گریزی و دین‌ستیزی جوانان خود هستند. در این فضای جدید رسانه‌ای، رسانه‌های سنتی دینی دیگر نمی‌توانند جذابیت سابق خود را داشته باشد. لذا این امر و این نگرانی موضوعی جهانی است و مختص ما و مسلمانان نیست

فتوره چی در آغاز سخن گفت: با ورود دستاوردهای مدرن ما هر روزه با مسائل بسیار پیچیده‌ای در عرصه رسانه‌ای مواجه هستیم. به طوری که یک شخص به تنهایی نمی تواند برنامه‌ای راهبردی ارائه دهد و ترجیح و نیاز به هم اندیشی جمعی در این زمینه وجود دارد.

او ادامه داد: خیلی‌ها گمان می کنند که مفهوم رسانه دین، مفهومی قدیم است در حالی که این اصطلاح با گسترش رسانه های نوین متداول شده است. چنان که امروز بیش از پیش ارتباط دین و رسانه برجسته و مهم شده است و مثل گذشته که نهاد و رسانه سنتی دینی نظیر منابر که از جمله مهمترین رسانه ها بود، امروز شبکه‌های اجتماعی این نقش را ایفا می کند.

پژوهشگر گروه فرهنگ و رسانه موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران ادامه داد: مشکل امروز ما در بحث رسانه دین این است که کاربران با ریزه‌خواری داده‌هایی که دریافت می‌کنند، خود را همه چیزدان فرض می‌کنند.

وی خاطر نشان کرد: چنانچه طلاب دینی  امروزه مجهز به  مهار ت های کنشگری در فضای مجازی  نباشند و اقدام به انتقال آموزه ها و فعالیت دینی در این حوزه نکنند، حتماً در برقراری ارتباط با نسل جدید دچار مشکل خواهند شد.

وی ادامه داد: ما امروز با وضعیتی مواجه ایم که به عاریت از عنوان فراکلیسایی، آن را سازمان فرامسجدی می‌نامیم. مقصود این است که اطلاعات و تبلیغات دینی دیگر در انحصار تبلیغ مساجد نیست. به علاوه مفاهیم مذهبی امروز شکل نمادین و کالایی شدن پیدا کرده‌اند.

فتوره‌چی افزود: رسانه‌های رسمی دینی همچون صدا و سیما امروز عامل انحصارطلبی تلقی می‌شود و این باعث می‌گردد که در مقابل آن نهاد کاربران تلاش کنند با استفاده از ظرفیت های آزاد فضای مجازی تنوع و تکثر را در امر دین ترویج بدهند و در برابر آن انحصارطلبی مقاومت کنند.

این مدرس دانشگاه  خاطرنشان کرد: چالش جدی بین دین و رسانه با پیدایش دستگاه چاپ آغاز شد. در آن زمان کتاب‌های دینی بیشترین کتابهایی بودند که چاپ می‌شد و این نشانگر اهمیت این رسانه بود. ما امروزه با نوعی از نسبی‌گرایی مواجه ایم که مفهوم مطلق اجتماع خوب به اجتماعی نسبی خوب تبدیل شده است. همچنانکه گذشتگان یک نگاه مطلق به دین داشتند، اما امروزه بر اساس نگرش نسل جدید یک تلقی و قرائت نسبی از امر دین و  خوب و بد آن ارائه می شود.

وی ادامه داد: رسانه های نوین امکان نشر آموزش های دینی را از طریق افراد غیر منتسب به نهاد رسمی دین یعنی روحانیت فراهم کرده‌اند و امروزه هر کس این امکان را دارد که با استفاده از مهارت ها و آموزش‌های مختصر رسانه ای، تریبونی مخصوص به خود ایجاد کند. که معمولاً شواده و قرائن نشان داده است موثرتر از مبلغان کلاسیک و رسمی دینی عمل می‌کند.

فتوره چی خاطرنشان کرد: باید توجه داشت چیزی که امروزه از آن تحت عنوان دین اینترنتی نام برده می‌شود نوعی بازنمایی قرائت‌های دینی در فضای واقعی ماست. همچنانکه ناهنجاری‌هایی که در فضای مجازی از امور اخلاقی جاری است، بازنمایی امر اخلاق در وضعیت واقعی جامعه ماست.

وی ادامه داد: در بحث آموزش دینی و تقابل بین آموزش رسمی و غیررسمی باید اشاره کنم که در وضعیت فعلی بین آموزه‌های والدین در فضای خانه و خانواده و آموزه‌های نهادهای رسمی از قبیل مدرسه تقابل و تعارض وجود دارد. این وضعیت مثالی از جهان پارادوکسیکال و چیزی است که روان‌شناسان از آن تعبیر به دو تربیتی‌شدن می‌کنند. برای فرزندان ما در گذشته اولین گروه های مرجعِ پیش از حیات اجتماعی، والدین بودند. اما امروزه ما با پیدایش خانواده سلولی که هر کدام از اعضا در سلول شخصی خود جداگانه به سر می‌برد، عملاً مشخص نیست فرزندان در وهله اول تحت کدام تبلیغ و آموزش قرار می‌گیرند.

فتوره‌چی تصریح کرد: مبحث واسطه‌های آموزش دینی نکته در خور توجهی است. خیلی وقت ها ما در جامعه با سوالات عدیده‌ای درباره مباحث دینی و عقیدتی مواجه هستیم که علی القاعده می بایست توسط واسطه ها پاسخ داده شود. در این حوزه ها والدین اطلاعات و آموزش کافی ندارند و فرزندان نیز تحت تاثیر آموزش‌های دینی رسانه‌های مختلف قرار می‌گیرند.

دانش‌آموخته دانشگاه لورن فرانسه ادامه داد: ما امروز در امر دین با معنازدایی دینی مواجه هستیم. پژوهشهای آماری انجام گرفته در پدیده‌های دینی‌ای نظیر نذر و زیارت نشان می‌دهد که نسل جدید معنا و تعریف درستی از فلسفه و مفهوم حقیقی این قبیل امور ندارد. در بحث سواد رسانه هم چیزی که مغفول مانده است، لزوم سواد دینی در کار رسانه‌ای است. چیزی که توامان مستلزم دانش رسانه و اطلاعات قابل قبولی از آموزه های دینی است. کسی که می‌خواهد در فضای جدید موفق باشد ابتدا می بایست در فضای مجازی به جذب مخاطب بپردازد و در نهایت مخاطبات خود را به تریبون ها و منابر واقعی بکشاند.

فتوره چی در بخش‌های پایانی سخنان خود گفت: یکی از مشکلات در امر تبلیغ رسانه‌ای دین، عدم توجه به تحولات عصر مدرن است. تحولاتی که به بیانی هر سه سال یک بار در حال رخدادن است. مساله مغفول دیگر عدم توجه به این نکته است که امروزه دیگر وسایل کمک آموزشی به وسایل اصلی آموزشی تبدیل شدند و آموزش غیر رسمی بر آموزش رسمی غلبه یافته است. از دیگر موارد مغفول مانده هم عدم توجه به روحیه استقلال طلبی نسل جدید است.

https://www.irna.ir/news/83398545

حکایت رسانۀ دین امروز حکایت موسی و شبانِ مولوی است

مشروح اظهارات دکتر سید حسین نجاتی حسینی، مدیر گروه جامعه شناسی دین موسسه را در ادامه مطالعه کنید:

https://www.irna.ir/news/83398456

لینک متن نشست به روایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

http://www.ihcs.ac.ir/fa/news/18437-