قسمت  پا یا نی

 فناوری های نوین ارتباطی با تسهیل  و گسترش ارتباطات و در نوردیدن مرزها قادرند مخاطبانی را در هر نقطه جهان تحت تاثیر خود قرار دهند، رسانه ملی، بطور کلی برای تحقق اهداف رسانه ای و جلب نظر مخاطبان باید انتظارات و توقعات مخاطب را بدرستی درک کرده، آنها را شناخته و تولید رسانه ای را با انتظارات[1]، نیازها و ارزش های دینی و اجتماعی او منطبق نماید. در اسلام تمایز اندکی میان دین و فرهنگ وجود دارد و به همین دلیل رسانه ملی به پخش برنامه هایی می پردازد که فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و در عین حال دینی است. رسانه ملی در جامعه دینی ایران در تجدید حیات دینی نفش بسیار تعیین کننده ای دارد و بطور کلی با توجه  به کارکردها، اهداف رسانه ها ، نهاد ها و برنامه های دینی و همچنین انتظارات جامعه از رسانه ها می توان اهداف اصلی برنامه های دینی رسانه ملی را اطلاع رسانی،آموزش، ارشاد، و سرگرم کردن مخاطبان در قالب برنامه های  متنوع در شکل و محتواهای گوناگون دانست.

پخش برنامه های دینی از رسانه  ملی تاثیرات فرهنگی خاص خود را بر جامعه اسلامی ایران خواهد داشت. پس این رسانه در پخش برنامه های دینی باید به زمینه های فرهنگی و اجتماعی و همبستگی آن با فرهنگ توجه نماید  (عزیزی، 1386 :121). بویژه آنکه، آگاهی از راهکارهای تاثیر بخش به منظور تقویت انسجام و همبستگی میان مخاطبان بویژه ایرانیان مقیم خارج کشور، برای مسئولان و برنامه سازان سازمان صدا و سیما از اهمیتی فوق العاده نیز برخوردار است.

محتوای پیام های رسانه ای می بایست غیر مستقیم و عاری از زیان و تشکیکات مذ هبی باشد[2] و همچنین محتوای فیلم و سریال ها باید واجد جنبه های مثبت و اخلاقی، مذهبی، سیاسی و انسانی نهفته در متن داستان باشد تا مردم را عاقل تر، هشیار تر،مومن تر، اجتماعی تر، با شهامت تر و با تقوای بیشتر بار آورد.[3]

رسانه ملی می بایست بر این مهم توجه داشته باشد که القاء برخی باورهای دینی از طریق نمایش های سریالی و دنباله دار و در اثر تکرار مستمر و غیر کلیشه ای پیام ها  از قابلیت نفوذ بیشتری برخوردار است و اینکه  نباید بدنبال تاثیر گذاری آنی و فوری در مخاطبان بود و نیز تهیه کنندگان این برنامه ها می بایست از یک سو، بر عنصر تکرا ر تدریجی پیام ها از طریق سریال های چندین قسمتی توجهی ویژه بنمایند. البته نباید از نظر دور داشت که تاثیر پیام های نمایشی منجر به بروز رفتاری فوری و خاص از سوی مخاطبان نخواهد شد؛ با این وجود این امکان وجود دارد که مخاطبان هنگام مواجه با مشکلات و دغدغه های روحی فردی و خانوادگی، تاثیرپذیری پیام های دریافتی را در عرصه زندگی و حیات اجتماعی تجربه نمایند، شاید آنان را در گذر از مراحل دشوار زندگی یاری رساند. از سوی دیگر،از آنجا که مخاطبان  نمایش های تلویزیونی دارای استعداد و زمینه دریافت متفاوتی می باشند توجه رسانه ملی به نقش برجسته مداومت و استمرار در انتشار  پیام های اخلاقی  و دینی در شبکه جهانی جام جم امری ضروری و غیر قابل چشم پوشی می نماید؛ بویژه آنکه اغلب جمعیت  ایرانیان مقیم خارج از کشور را زنان و کودکان تشکیل می دهند و با عنایت به اینکه زمینه های گذران اوقات فراغت توام با فرهنگ پذیری در خانواده  برای این افراد تشنه فرهنگ و زبان فارسی محدود است مسئولان و برنامه ریزان تلویزیون ملی و بویژه شبکه جام جم رسالت سنگینی در تولید برنامه و سریال های سرگرم کننده، با قابلیت انتقال مفاهیم ارزشی و مذهبی بر عهده دارند.

 درادامه برخی راهکارهای اساسی که در صورت عملیاتی شدن موجبات فرهنگ پذیری و تعلق دینی در مخاطبان، بویژه ایرانیانی که در فضای متفاوت فرهنگی کشورهای غیر مسلمان اروپایی بسر می برند، رافراهم می آورد به اجمال بیان می شود شاید در سرلوحه  اهداف برنامه سازان رسانه ملی قرار گیرد:

ـ پرهیز از بیان مستقیم ارزش ها و مفاهیم اصیل دینی در فیلم و سریال ها  وتوجه به استفاده از قالب های سرگرم کننده و جذاب برنامه سازی به عنوان مهمترین و موثرترین روش های برنامه سازی در تلویزیون بویژه در شبکه جهانی جام جم می بایست مد نظر  برنامه سازان قرار گیرد.

ـ تهیه کنندگان و برنامه سازان سریال های مناسبتی و بویژه رمضانی به منظور پرهیز از ایجاد خستگی و دلزدگی در مخاطبان، می بایست به  استفاده از روش های متنوع با محتوایی عمیق روی آورند تا پذیرش باورهای دینی و ارزش های اخلاقی مورد نظر بر آنان سهل گردد. در همین ارتباط توجه به مسائل روزمره خانواده ها و دغدغه های والدین از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

ـ با توجه به نتایج بدست آمده از یک مطالعه میدانی در شهر تهران(عزیزی،1385)از آنجا که میزان دینداری  پاسخگویان بسیار بالا ارزیابی شده است، رسانه ملی می باید ریشه بی میلی  برخی از مخاطبان مذهبی را در سناریو و درونمایه های کلیشه ای و غیر جذاب  و شیوه  پردازش کسل کننده همراه با تکنیک های  ساده و غیر حرفه ای نمایش های تلویزیونی جستجو نماید.

ـ با توجه به نارضایتی بسیاری از ایرانیان مقیم خارج از زیاد بودن برنامه های عزاداری و مذهبی که از آن به مثابه مهم ترین نقطه ضعف شبکه جهانی جام جم یاد شده است(مرکز تحقیقات صدا و سیما،1385) چنانچه برنامه سازان این شبکه در جهت ترویج آموزه های حیات بخش اسلام و گسترش باورهای اعتقادی هوشمندی و ظرافت لازم را لحاظ نکنند وقوع دین  گریزی و استحاله فرهنگی که با هجمه مخرب به پایه های اعتقادی شکل می گیرد امری اجتناب ناپذیر است و لذا ساخت برنامه های سرگرم کننده از جمله سریال هایی که در دراز مدت پخش(بویژه در مناسبت های رمضان، محرم و عید نوروز) می گردد در احیاء و گسترش زبان فارسی، ترویج آداب و رسوم و فرهنگ اصیل ایرانی ـاسلامی، حفظ هویت و در نهایت تعلق دینی ایرانیان بسیار ضروری و تاثیر گذار بوده و خواهد بود که می بایست در سطح گسترده تری با پرهیز از کلیشه ای یا تصنعی کردن موضوعات مد نظر مسئولان قرار گیرد .

[1]ـ  بر طبق نظر سنجی که مرکز تحقیقات صدا و سیما در سال 1385  از ایرانیان مقیم کشورهای آلمان و انگلیس انجام داده است «زیاد بودن برنامه های مذهبی » و «تکراری بودن فیلم و برخی برنامه ها» از جمله مهم ترین نقاط ضعف شبکه جهانی جم  ارزیابی شده است و میزان رضایت آنان از این شبکه 53درصد بوده است.(گزارش شماره 86)

[2]نتایج مطالعه انجام گرفته توسط مر کز تحقیقات و سنجش برنامه ای صدا و سیما در میان ایرانیان مقیم آلمان و انگلیس گواه آن است که ـ

 تنها 2 درصد آنان بیننده برنامه های مذهبی و دینی بوده اند!

[3]ـ   نقل به مضمون از عارفیان،1386